Węglan czy cytrynian wapnia: ile pierwiastka w tabletce i co to znaczy dla ceny

Wapień, skorupka jajka i muszla ostrygi mają ze sobą więcej wspólnego, niż się wydaje. Wszystkie składają się głównie z węglanu wapnia, tego samego związku, który trafia do większości tabletek z wapniem. Cytrynian wapnia powstaje z kolei w reakcji kwasu cytrynowego ze związkami wapnia i jest solą organiczną. Obie formy dostarczają ten sam pierwiastek, ale w zupełnie innych proporcjach.

Udział pierwiastka w obu formach

Minerał w suplemencie nigdy nie występuje jako czysty metal. Wapń jest związany z resztą kwasu węglowego albo cytrynowego, a ta druga część cząsteczki waży swoje. Dlatego masa związku podana na etykiecie i masa samego wapnia to dwie różne liczby, o czym szerzej piszemy w poradniku o przeliczaniu masy soli na pierwiastek.

Przy cytrynianie wartość zależy od stopnia uwodnienia soli. W suplementach najczęściej spotyka się postać uwodnioną, która zawiera około 21% wapnia, a sól bezwodna około 24%. Surowiec węglanu nie zawiera wody krystalizacyjnej, więc jego około 40% jest wartością stałą.

Różnica przekłada się wprost na wielkość tabletki. Porcja z 500 mg wapnia w postaci węglanu to około 1,25 g związku, co wraz z substancjami pomocniczymi mieści się w jednej dużej tabletce albo w dwóch mniejszych. Ta sama ilość wapnia w postaci cytrynianu to mniej więcej dwa razy większa masa związku, więc porcja to zwykle kilka tabletek albo tabletki bardzo duże. Obie formy zajmują też dużo miejsca w kapsułce, dlatego wapń w kapsułkach oznacza najczęściej porcję z kilku sztuk.

Jeśli porównuje się tabletki albo kapsułki, liczba sztuk nic nie mówi, dopóki nie wiadomo, ile wapnia jest w każdej z nich. Etykieta pomaga tu procentem referencyjnej wartości spożycia (RWS), która dla wapnia wynosi 800 mg i odnosi się zawsze do pierwiastka. Węglan w kapsułkach reprezentuje produkt z karty poniżej, a na jego stronie widać sklepy, które go sprzedają, razem z ceną porcji.

Przyswajalność i posiłek

Węglan wapnia słabo rozpuszcza się w wodzie, a do rozpuszczenia potrzebuje kwaśnego środowiska żołądka. Z tego powodu etykiety preparatów z węglanem często zalecają przyjmowanie ich z posiłkiem, kiedy wydzielanie kwasu jest większe. Cytrynian jest od kwasowości żołądka mniej zależny i producenci rzadziej wiążą go z porą jedzenia.

W naszym słowniku form cytrynian ma poziom średni, a węglan niski. To uproszczenie oparte na ogólnej tendencji opisywanej w literaturze, a nie obietnica, że konkretna tabletka zadziała lepiej albo gorzej. Na to, ile wapnia rzeczywiście przejdzie do krwi, wpływa także posiłek, wielkość jednorazowej porcji i sam organizm. Co znaczą trzy poziomy przyswajalności, tłumaczy tekst o słowniku form.

Dla porównania cen ważniejsza jest inna obserwacja: przyswajalność nie zmienia rachunku zawartości. Tabletka z 500 mg wapnia z węglanu i tabletka z 500 mg wapnia z cytrynianu zawierają tyle samo pierwiastka. O suplementacji wapnia w konkretnej sytuacji, zwłaszcza przy przyjmowanych lekach, decyduje się z lekarzem lub farmaceutą.

Co decyduje o cenie porcji 500 mg wapnia

Zaczyna się od ceny samego surowca. Węglan wapnia to jeden z najtańszych związków mineralnych: pozyskuje się go z mielonego wapienia i kredy albo strąca w procesie chemicznym, a przemysł spożywczy używa go na ogromną skalę jako dodatku E170. Wapń z alg morskich czy z muszli ostryg to w przeważającej części także węglan, tyle że sprzedawany jako surowiec naturalnego pochodzenia i zwykle drożej.

Do tego dochodzi masa. Cytrynian wymaga dodatkowego etapu produkcji, bo trzeba go otrzymać z kwasu cytrynowego i związku wapnia, a na tę samą porcję pierwiastka potrzeba go mniej więcej dwa razy więcej niż węglanu. Więcej surowca oznacza więcej tabletek w opakowaniu na tę samą liczbę porcji, więcej prasowania i większe opakowanie. Z tych powodów porcja wapnia w cytrynianie wychodzi zwykle drożej niż w węglanie.

Osobną sprawą jest postać. Tabletki musujące często łączą węglan z innymi solami wapnia, na przykład z mleczanem lub glukonianem, w których wapnia jest znacznie mniej (około 13 i 9%), a do tego dodają kwas, wodorowęglan sodu, aromat i szczelną tubę. Porcja wapnia w tej postaci bywa droga, nawet jeśli bazą jest tani surowiec. Ogólny sposób zestawiania dwóch suplementów z tym samym składnikiem działa tu bez zmian.

Bieżące ceny obu form pokazuje aktualny ranking wapnia, liczony według porcji referencyjnej 500 mg pierwiastka, a ceny odświeżamy codziennie. Przykładem cytrynianu w tabletkach jest produkt z dodatkiem witaminy D3, dla którego przygotowaliśmy porównanie ofert cytrynianu wapnia w tabletkach. Ten dodatek zmienia rachunek, o czym w następnej części.

Wapń w zestawach z witaminą D3 i K2

Wapń często trafia do preparatów złożonych. Producenci chętnie łączą go z witaminą D3, a coraz częściej także z witaminą K2 w postaci menachinonu-7 (MK-7), i sprzedają całość jako jeden preparat. Przeliczenie ceny takiego zestawu na porcję wapnia daje wynik zawyżony, bo w cenie zawarte są także pozostałe składniki.

Uczciwe porównanie ma trzy kroki. Najpierw liczy się cenę porcji 500 mg wapnia w zestawie. Potem sprawdza się, ile witaminy D3 i K2 jest w porcji zestawu, i szuka najtańszych osobnych porcji tych samych ilości. Na koniec zestawia się cenę porcji zestawu z sumą cen osobnych porcji. Wybór między preparatem złożonym a jednoskładnikowym rozważamy szerzej w osobnym tekście.

Przy witaminie D3 w zestawach dawka bywa niska w porównaniu z preparatami jednoskładnikowymi, czasem w okolicy RWS, która wynosi 5 µg, czyli 200 jednostek międzynarodowych (IU). Porównanie z osobnym produktem wymaga więc sprowadzenia dawek do tej samej ilości. Przegląd cen porcji witaminy D3 liczy produkty według porcji 2000 IU.

Ten sam schemat myślenia, w którym najpierw ustala się, co dokładnie trafia do porcji, a dopiero potem porównuje ceny, sprawdza się przy innych składnikach. Przy koenzymie Q10 różnicę robi forma utleniona albo zredukowana, co pokazujemy w porównaniu form koenzymu Q10, a przy ashwagandzie standaryzacja ekstraktu, którą opisujemy przy okazji nazw ekstraktów ashwagandhy. Przy wapniu wystarczy zapamiętać dwie liczby: około 40% w węglanie i około 21 do 24% w cytrynianie.